Powoli, ale wytrwale

W potocznej świadomości osoba niepełnosprawna intelektualnie często pełni rolę błazna, głupka, którego zdrowi nie biorą poważnie. Dlatego też tak negatywne skojarzenia budzą naukowe terminy, jakimi kiedyś określano kolejne stopnie upośledzenia: debilizm, imbecylizm, idiotyzm. Wprawdzie nie funkcjonują już one w terminologii medycznej, ale wciąż dyskredytują niesłusznie tych, którzy chcą być potrzebni, chcą pracować i uczyć się.

Niepełnosprawni intelektualnie w Polsce

Według danych Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych z 2008 roku, w Polsce żyje blisko 150 000 osób niepełnosprawnych intelektualnie. Szacunki Funduszu wskazują, że 20% z nich ma pracę. Ale są to osoby z lekkim bądź umiarkowanym upośledzeniem intelektualnym. Nie ma danych o osobach z ciężkim upośledzeniem. Zapewne mają trudności z aktywizacją zawodową. Mogą więc przebywać i pracować w organizacjach specjalnie dla nich stworzonych lub Domach Pomocy Społecznej. Lżej upośledzeni natomiast mają szansę na mieszkanie na osiedlach chronionych i w mieszkaniach treningowych (jak w filmie „Elling”, którego akcja rozgrywa się właśnie w takim mieszkaniu), które mają przystosować ich do samodzielnego, odpowiedzialnego życia.

Aktywizacja na Podlasiu

Europejski Festiwal Filmowy "Integracja Ty i ja" – Koszalin 2009. W kategorii „Animacja”, obok wielu prac z Europy, nominowany jest film niepełnosprawnych umysłowo z Białegostoku, „O chorym lwie”, na podstawie bajki Arystotelesa. Twórcy filmu, którzy realizowali swoje dzieło pod opieką filmowca Krzysztofa Kiziewicza, są szczęśliwi, zrealizowali swoje marzenie o pokazaniu filmu. Żmudną pracą w technice poklatkowej opowiedzieli wzruszającą historię zwierzęcia. I trochę swoją historię.Opiekę psychologiczną nad upośledzonymi twórcami sprawuje Towarzystwo Wspierania Inicjatyw Społecznych „ALPI” z Białegostoku. Pierwotnie organizacja skupiała się na psach jako przyjaciołach, którzy pomagają w terapii (dogoterapia), by stopniowo wychodzić do niepełnosprawnych z inicjatywami artystycznymi i społecznymi. Piotr i Alina Bendiuk prowadzą od kilku lat projekty integracji niepełnosprawnych i upośledzonych ze społecznością lokalną. Piotr jest koordynatorem programu: „Miasto Integracji – Tworzymy Wspólnie”. To hasło kryje w sobie kilka gałęzi sztuki, w których mogą się wyrażać podopieczni Towarzystwa. Są więc przygotowane dla nich warsztaty filmowe „Home Video”, warsztaty fotograficzne „Fotointegracja” oraz plastyczne „Made in Integracja”. Wszystkie te zajęcia to nie tylko forma terapii zajęciowej. To także pretekst do zorganizowania wystaw, w jakich mogą uczestniczyć adepci warsztatów. A filmy? Koszalin to tylko jedno wydarzenie, w którym brali udział podopieczni „ALPI”. Drugim filmem, który już zdobył rozgłos, jest film „Kulawi” – pokazujący rzeczywistość osób niepełnosprawnych ruchowo. I fakt, że „sprawni” lubią widzieć w chorobie lub niepełnosprawności fizycznej także „nieodłączne” mentalne ograniczenie. Towarzystwo „ALPI” prowadzi także Klub dla osób z lekkim i umiarkowanym upośledzeniem. Klub ma na celu nie tylko integrację podopiecznych ze sobą. To, jak przyznają pomysłodawcy projektu, miejsce, gdzie można się spotkać, wyjść z domu, a nawet zacząć tworzyć. W ten sposób właśnie powstała animacja o lwie. Inną inicjatywą Podlasia jest Regionalny Ośrodek Informacji dla Osób Niepełnosprawnych. Działa w Siedlcach i Białej Podlaskiej i utworzony został w maju 2006 roku w ramach programu: Ośrodki Informacji dla Osób Niepełnosprawnych, ogłoszonego przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Tu, oprócz doraźnej pomocy osobom niepełnosprawnym, udzielane są porady ich rodzinom, a także organizacjom, które chcą pomagać niepełnosprawnym. Tu bliscy osoby niepełnosprawnej mogą dowiedzieć się o możliwościach dotacji, uzyskania świadczeń na opiekę nad niepełnosprawnym. Z porad mogą także sporo wiedzy wynieść potencjalni pracodawcy (zakłady pracy chronionej czy zakłady z programami wspierającymi zatrudnienie osób niepełnosprawnych).

Inne formy aktywizacji

Wiele miast i jednostek samorządowych ma szansę zdobyć dofinansowanie z PFRON na program „Trener pracy”. Polega on na objęciu osoby niepełnosprawnej umysłowo opieką trenera aktywizującego oraz psychologa i doradcę zatrudnienia. Trener ma szukać ofert pracy, pomagać w zdobyciu kwalifikacji potrzebnej na konkretne stanowiska i monitorować postępy świeżo zatrudnionego podopiecznego. Celem programu jest zatrudnienie osoby niepełnosprawnej umysłowo na umowę o pracę, a doradztwem trenera jest także objęty przyszły pracodawca. Wydaje się, że „Trener pracy” zaowocuje trwale, jeśli chodzi o pokazanie osobom niepełnosprawnym, że mogą znaleźć pracę i ją utrzymać.Inną formą aktywizacji niepełnosprawnych umysłowo są warsztaty terapii zajęciowej. Pomagają w rozwoju manualnym i poznawczym. Może na nie chodzić każdy, kto ukończył 16. rok życia i został określony przez komisję ZUS jako niezdolny do pracy. W zamian, w różnych ośrodkach i fundacjach może rozwijać zdolności plastyczne, muzyczne, wokalne czy teatralne. Wystarczy zapał i... wytrwałość w dążeniu do celu.

Agnieszka Szmidel

Ważne adresy:

Klub Integracyjny, ul. Działkowa 11a, Antoniuk-Białystok;

Towarzystwo Inicjatyw Społecznych ALPI, Białystok, Plac szkoleniowy „Zacisze”.